محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )

342

قانونچه في الطب ( فارسى )

صنعت آن : عناب ده دانه ؛ سپستان بيست دانه ؛ مويز بىدانه پانزده دانه ؛ انجير زرد يازده دانه ؛ اصل السوس محكوك چهار مثقال ؛ پرسياوشان سه مثقال ؛ تخم خطمى ، تخم خبازى ، زوفاى خشك ، بيخ سوسن ، حلبه ، از هريك ، دو مثقال ؛ در چهار رطل آب بجوشانند تا به ربع رسد ، پس صاف نموده هر روز سى مثقال او را با بنفشه مربا يا لعوق خشخاش يا معجون منقى به اضافه روغن بادام بنوشند . محمد حسين عقيلى خراسانى ، مجمع الجوامع ( قرابادين كبير ) : ج 2 ، ص 157 . طلاى مبرده : صنعت آن : صندل سرخ ، شياف ماميثا ، از هريك ، دو درم ، گل ارمنى ده درم ، فوفل ، اقاقيا ، حضض مكى ، از هريك ، دو درم ، سفيداب ، ارزير ، مردارسنگ ، از هريك ، يك درم ، قيموليا پنج درم ، به آب كاسنى آميزند و گلوله‌ها بندند ايضا . عصارات چون ربوب است و بعضى از [ آنها ] در باب [ ربوب ] ذكر شد . و بايد آن مقدار بجوشانند در ديگ سنگ بعد از آنكه خوب صاف كرده باشند تا به قوام آيد پس در ظرف شيشه يا چينى يا قلعىدار در آفتاب هر روز سه چهار بار بر هم زنند يا در شيشه كرده در آفتاب و مىشورانند بهتر باشد و چون خوب غليظ شود اگر خواهند هم‌چنان استعمال كنند و الّا خشك كنند و در كاغذى پيچند و در مكانى كه باد راه نيابد نگه دارند . و چون در ظرف طلا يا نقره باشد مدتها در قوّت خود بماند و بعضى گويند ده سال و بعضى پانزده گفته‌اند و شيخ السّديد ابن البيان گويد عصاره زرشك نزد من پانزده سال ماند و يك روز چشيدم در ذائقه خود باقى بود و تغييرى در طعم آن به هم نرسيده بود . ( قرابادين صالحى ، ص 213 ) عصاره / عصارات / معصورات فودنجى ( معجون فودنجى ) [ خواص آن ] : درد معده را و درد جگر - كه سبب آن برودت باشد - و حميات بلغمى و تب ربع و تبهاى كهنه را سود دارد و نفخ و رياح غليظه را تحليل دهد . صنعت آن : پودنه نهرى ، پودنه كوهى ، فطر اساليون ، سيساليوس ، از هريك ، دوازده درم ؛ تخم كرفس ، بابونه ، حاشا ، از هريك ، چهار درم ؛ كاشم ، پانزده درم ؛ فلفل سياه ، چهل و چهار درم ؛ كوفته ، بيخته با سه وزن ادويه ، عسل مصفى معجون سازند . شربتى : يك درم با آب گرم . ( قرابادين كبير ، ج 2 ، ص 417 ) قرص افسنتين صنعت آن : افسنتين ، بزر كرفس ، اسارون ، مغز بادام ، برابر به آب اقراص سازند شفائى .